Zaburzenia integracji sensorycznej

Co to są zaburzenia integracji sensorycznej?Już w trakcie życia płodowego kształtują się nasze zmysły. Do podstawowych należą: zmysł dotyku, zmysł przedsionkowy, odpowiedzialny za ruch ciała w przestrzeni oraz proprioceptywny, czyli dający nam świadomość własnego ciała. W trakcie rozwoju mózgu uczą się one współdziałać ze sobą
i pozostałymi zmysłami. Ich prawidłowe wzajemne oddziaływanie jest niezbędne do właściwej interpretacji bodźców napływających z zewnątrz i co za tym idzie prawidłowej reakcji.
U dziecka z dysfunkcją integracji sensorycznej, zmysły współpracują ze sobą w sposób zaburzony, odbierają bodźce zbyt słabo lub zbyt silnie, a układ nerwowy nie potrafi skoordynować ich działania. Ogólnie rzecz ujmując efektem Zaburzeń Przetwarzania Sensorycznego (zaburzeń SI) może być:

  • Podwyższony poziom pobudzenia i aktywności
  • Obniżony poziom aktywności, ociężałość
  • Trudności z koncentracją
  • Opóźniony rozwój ruchowy
  • Trudności z utrzymaniem równowagi
  • Trudności z koordynacją wzrokowo-ruchową
  • Trudności z percepcją słuchową
  • Opóźniony rozwój mowy
  • Trudności z nauką: czytaniem, pisaniem, matematyką
  • Niskie poczucie wartości
  • Zaburzone relacje społeczne
  • Problemy emocjonalne

Dzieci unikające wrażeń sensorycznych

Dzieci takie mogą:

  • Reagować na dotyk agresją lub wycofaniem się
  • Bać się wysokości i ruchu, lub odczuwać mdłości w wyniku niewielkiego ruchu bądź wysokości
  • Niechętnie ryzykować oraz próbować nowych rzeczy
  • Czuć duży dyskomfort w zatłoczonych miejscach
  • Jeść mało zróżnicowane jedzenie i/lub mieć dużą wrażliwość na zapachy
  • Być nadmiernie pobudzone i aktywne

Dzieci poszukujące wrażeń sensorycznych

Dzieci takie mogą:

  • Prezentować nadmierną aktywnością ruchową
  • Nie reagować na ból i nie zauważać innych bodźców dotykowych; często i zbyt mocno dotykać inne osoby (co może wyglądać jak zachowanie agresywne)
  • Uczestniczyć w niebezpiecznych zabawach np. zbyt wysokie wspinanie się
  • Preferować intensywne, długo trwające zabawy typu huśtanie, kręcenie, często bez objawów dyskomfortu
  • Lubić bardzo głośne dźwięki np. głośno grająca muzyka, telewizor
  • Mieć opóźnioną mowę

Jak rozpoznać objawy?Już w okresie niemowlęcym można zauważyć pierwsze objawy zaburzeń integracji sensorycznej. Rodzice powinni również zwrócić uwagę, kiedy dziecko nie toleruje przytulania lub nie lubi delikatnego dotyku, jak na przykład głaskania, jest zbyt wrażliwie na dźwięki lub światło, częściej niż inne dzieci w jego wieku płacze i jest bardzo drażliwe.
U dzieci w okresie poniemowlęcym, zazwyczaj na pierwszy plan wysuwają się kłopoty
z regulacją zachowania. Często wpadają w złość, mają kłopot ze zmianą aktywności,
a jednocześnie mogą nieustannie wykonywać jakieś ruchy swoim ciałem. Ponieważ przetwarzanie bodźców stanowi dla nich problem, mogą reagować rozdrażnieniem
i niepokojem w miejscach, gdzie jest ich dużo, takich jak markety, zatłoczone autobusy i inne środki komunikacji miejskiej. Niektóre dzieci mają również potrzebę specyficznej stymulacji: uwielbiają obracać się na karuzeli, kręcą się wokół własnej osi lub wspinają się i biegają więcej niż ich rówieśnicy. Dysfunkcja w SI może dotyczyć również jamy ustnej, niektóre dzieci jedzą tylko jeden lub dwa określona rodzaje pokarmu, np. potrawy mączne, papki, a nie tolerują bardziej zróżnicowanej struktury pokarmu. Dzieciom z zaburzeniami integracji sensorycznej często trudno przystosować się do nowych sytuacji. Niektóre, ze względu na nieprawidłowy rozwój ruchowy oczu, mogą mieć problemy w nauce czytania, przepisywaniu z tablicy. Dzieci te gubią linię, w której czytały, przepisywane literki lub wyrazy. Konsekwencją tego są objawy dysleksji lub dysgrafii. Skutkiem psychologicznym zaburzeń integracji sensorycznej jest wycofywanie się, agresja, frustracja, mała odporność na ponoszone porażki, a w rezultacie bardzo niskie poczucie własnej wartości.

Wybrane objawy zaburzeń u dzieci w wieku przedszkolnym:

  • Trudności z opanowaniem treningu czystości
  • Potyka się, obija o przedmioty, ma słabą równowagę, jest niezgrabne ruchowo
  • Nie zwraca uwagi na skaleczenia
  • Jest nadwrażliwe na hałas (często zatyka uszy, samo hałasuje – mruczy, śpiewa pod nosem), nadwrażliwe na pewne zapachy,
  • Nie lubi być przytulane, nie lubi pewnych typów ubrań, narzeka na metki,
  • Bardzo źle znosi mycie głowy, mycie twarzy
  • Ma kłopoty z nauką jazdy na rowerze
  • Unikanie nowych zabaw ruchowych
  • Jest nadmiernie aktywne, wciąż w ruchu lub też jest letargiczne, ospałe
  • Ma trudności z opanowaniem lub unika czynności takich jak: zapinanie ubrań, zdejmowanie butów, wiązanie butów, rysowanie, wycinanie
  • Szybko przechodzi od płaczu do śmiechu, ma nagłe wybuchy złości
  • Opóźnienia w rozwoju mowy, kłopoty z artykulacją, trudno zrozumieć, co dziecko mówi
  • Dziecko ma trudności ze zrozumieniem poleceń
  • Dziecku trudno skupić się na jednej czynności

Gdzie i jakiej pomocy szukać?Uważni rodzice szybko zauważą, że z ich dzieckiem dzieje się coś dziwnego, że zachowuje się inaczej niż rówieśnicy. Jeśli rozpoznają u dziecka, kilka z wymienionych objawów, powinni się zgłosić do gabinetu integracji sensorycznej. Terapeuta, na podstawie wywiadu z rodzicami, obserwacji i badania dziecka, zdiagnozuje czy procesy integracji sensorycznej są zaburzone i w jakich obszarach one występują. Dzięki temu, będzie mógł ustalić dla dziecka indywidualny program terapii oraz sekwencję sensoryczną, którą będzie można wykonywać w domu lub przedszkolu.

Jeżeli efekty terapii są pozytywne, dziecko jest w stanie w sposób bardziej efektywny automatycznie przetwarzać i wykorzystywać skomplikowane informacje sensoryczne. Ma to odbicie w życiu codziennym, samopoczuciu malucha i funkcjonowaniu całej rodziny.

Szersze informacje na temat zaburzeń integracji sensorycznej można znaleźć na stronie Polskiego Towarzystwa Integracji Sensorycznej: www.integracjasensoryczna.org.pl

 

Agnieszka Rychlik